Nieuws
Nieuws

Nieuws

Een bijzondere beker uit Bergen op Zoom

Het is niet alles goud dat er blinkt in de 17e eeuw maar zeker ook zilver. De bloeiperiode die ons land doormaakt op gebied van handel, wetenschap en kunst zorgen ook voor grote vraag naar zilveren voorwerpen. In deze tijd behoren de drinkbeker en de tazza tot de belangrijkste voorwerpen op drinkgebied. Velen zijn er in zilver vervaardigd en ook relatief veel zijn bewaard gebleven. Een beker uit de late Gouden Eeuw gemaakt in Bergen op Zoom zien we echter maar zelden. Uniek is het een beker in handen te krijgen van een zilversmid waarvan tot nu toe nog geen werk bekend was, Philippus van de Heijs (1674-1692).

Beker

Al sinds 1503 worden er in de  belangrijke steden door zilversmeden  een eigen gilde opgericht, dat hen aan  regels bond. Ook Bergen op Zoom heeft vanaf 1522 zijn eigen gilde. Vanaf die tijd worden de zilversmeden geacht zich aan de 48 regels te houden van “het keur”, deze worden gecontroleerd door de Deken van het gilde. In de 17e eeuw heeft  het gilde een belangrijke functie.

Philippus van der Heijs, geboren in 1648 in Bergen op Zoom, wordt in de archieven voor het eerst vermeld als zilversmid in 1674. Zijn meesterteken is een druiventros. Hij bekleedt verschillende  belangrijke functies in het gilde, vanaf 1676 is hij bestuurslid binnen het gilde van Bergen op Zoom.

Philippus van der Heijs  maakt in 1685 een carrièreswitch: vanaf dat jaar staat hij vermeld als wijnhandelaar. Ook wordt hij Deken van het wijnkopersgilde in 1692. Hij trouwt in 1683 met Martina Wolffers, de weduwe van Aernoudt van Baerle en zetten samen de wijnhandel van Aernoudt van Baerle voort. Mogelijk staan de initialen AB voor zijn naam en is de beker gebruikt  als wijnbeker.

Van Philippus van der Heijs zijn nog niet eerder zilveren voorwerpen gevonden, dit is de eerste keer dat er een stuk van zijn hand beschreven wordt. Het was dan ook een  klus om dit uit te zoeken, maar het enthousiaste  team van de stichting “Bergen op Zilver” heeft zich hierin vastgebeten en mede door de in de archieven bewaarde heraldiek kunnen aantonen dat de beker van zijn hand is.

Keurtjes

Naast alle keuren die de herkomst van de beker aantonen; de druiventros als meesterteken, het  stadswapen van Bergen op Zoom met de drie bergjes en de jaarletter, in dit geval de Q van 1678/1679, zien we ook een drietal belastingstempels  De N van Haarlem, toont aan dat in 1795 iedereen zijn zilver moest inleveren, wilde men het toch behouden dan moest er belasting betaald worden en daarvan was dit stempel het bewijs. Ook de gekroonde V in schild is een belastingmerk voor oude werken van 1814 tot 1854. Als laatste toont de gekroonde O, voor oude voorwerpen, aan  dat de beker in 1807 terug gekeerd is in de handel, zodat er niet nógmaals belasting over betaald hoefde worden.

Een XRF-analyse (een non-destructieve toetsingsmethode door middel van röntgen, uitgevoerd door Waarborg Holland) heeft aangetoond dat zowel de wand als de bodem zeer gelijkend zijn qua samenstelling, dat de legering van voor 1700 is en dat dit een zilverlegering is die bekend is uit het zuiden van het land in deze tijd, vergelijkbaar met o.a. Middelburg en Den Bosch.

De beker (cat.nr. 2476) is in zijn prachtige eenvoud afwijkend van de meeste bekers uit Bergen op Zoom. Zo heeft deze beker geen bewerkte standring. Ook de gravering is niet alledaags, fraaie kalebassen en vruchten  hangen in trossen naar beneden aan een ingetogen versierde rand.  Rondom staan verschillende vogels maar ook een hond en een leeuw sieren de beker. Eerlijke hamerslag aan de binnenzijde verraadt het ambacht dat komt kijken bij het smeden van een beker. Het is bijzonder dat een gebruiksvoorwerp als deze de tand des tijds goed heeft weten doorstaan en dat wij deze fraaie beker vandaag de dag nog steeds kunnen bewonderen.

 

 Bronnen:

Jean-Pierre van Rijen en Cees Vanwesenbeeck, Zilver in en rond Bergen op Zoom, Bergen

op Zoom 2017

Dhr. K. Hielkema en dhr. C. Vanwesenbeeck, stichting Bergen op Zilver

L.B. Gans, Goud- en Zilvermerken van Voet, Amsterdam 2014

« Terug